PORTADA

NOTICIAS  

A GUARDA

TUI

O ROSAL

OIA

TOMIÑO

BAIXO MIÑO

OUTRAS NOVAS

DEPORTE

OCIO

CITAS

DEMOGRAFÍA

ENTREVISTAS

COMUNICADOS

PORTUGAL

HEMEROTECA

CON

VOZ

PROPIA

PÁXINAS

 REPORTAXES

FESTAS DO MONTE

RECREO ARTÍSTICO GUARDÉS

CASINO DE CAMPOSANCOS

DCONCELLO DA GUARDA

RÚAS DA GUARDA

VARIA

FOTOSAYER

IMAXES

PATRIMONIO arquivo e documentación

XENTES de Ribadavila

AXENDA

CAIXÓN DE SASTRES

ENLACES

 EMPREGO

*

 

ANACOS DE HISTORIA

O ARGAZO <> Alga de Mar <> Estiércol del Mar

por José Antonio Uris Guisantes

anterior     seguinte

Fotografía de D. Luís Cadila González en 1963, ano dunha grande galernas que atinxiu A Guarda.

Los géneros depositados pagarán por razón de almacenaje las cantidades siguientes:

Cada caja de petróleo, ¼ de real.

Caja de jabón, ½ real.

Cada barril, hasta 4 arrobas de aceite, aguardiente y mas líquidos, incluso en vino, ½ real.

Cada pipa de vino y más líquidos, 2 reales.

Cada saca de harina, ½ real.

Queda prohibida la introducción de noche, cayendo en decomiso los géneros aprehendidos.

Para introducción de géneros sujetos al derecho de Consumos, incluso de Sal, se extenderá antes papeleta firmada por el Administrador D. José Manuel Rodríguez, calle Prim, en esta Villa. Las papeletas será duplicadas y se presentarán firmadas por el interesado, recogiendo una para su gobierno y quedando la otra en poder del Administrador.

Para la cala de barriles y pipas y toma de razón se nombran:

Villa de la Guardia: D. Silvestre Vicente y D. Manuel Sobrino, acompañados del respectivo calador.

Camposancos: D. Bernardino Lomba y D. Juan Manuel González Pérez.

Salcidos: D. Bernardino Lomba y D. Angel Vicente.

Cividanes: D. Manuel Portela Tte. Alcalde y D. Bernardino Lomba, con los respectivos colaboradores.   

Como curiosidade para saber como eran os impostos diremos que a Taberna de D. Felipe Gándara dada de baixa en xullo de 1878 pagara no último trimestre de 1877, 16,24 pesetas de impostos por mercadorías.

Fotografía do Arquivo de Antonio Martínez Vicente. No centro a Casa Alta do Pirún da familia Pena Pacheco.

Parte da Marina, arriba pedras e laxes do Barrio do Perún ou Pirun. A casa grande e solitaria era da familia Pena Pacheco ( fillos Agustín, Antonio, Bernardo, Manuela, Maria, e Consolación).

Como se pode comprobar aínda non estaba instalado o farol de sinais marítimas no Pirun. Debe ser sobre os anos 1930.

-----------------------------

Para os labregos do Rosal non chegaba con traballar arreo e recoller estiercol del mar, senón que en 1879 chega o insecto Filoxera a Galicia que vai danar gravemente as plantacións de viñedos e vai obrigar durante anos a emigrar aos homes e mozos en cantidade a Castela e a América. A propia Corporación guardesa toma medidas sobre este asunto[1], seguindo os consellos do Director de Ynstrucción Pública, medidas que nun darán resultado ata bastantes anos máis tarde.

Seguían os mariñeiros recollendo Argazo con clamoeiros ou trueles, a man e con arrastóns nas gamelas, pasando mil privacións na Ribeira e no Porto polas condicións en que debían traballar e os poucos cartos con que era pagado o seu traballo.

[1] Sesión 13 xullo 1879, sendo Alcalde D. Bernardo Alonso Martínez.

..........................................

Barda de argazo na Ribeira nos anos cincuenta. En primeiro termo unha gancha e o cesto de bimbio para enchelo. Fotografía de comercial@informaticagranada.com

Tamén salvaban vidas como sucedeu un 15 de febreiro de 1883, en plena invernía<>marusía, coas argaceiras e argaceiros pasando frío, molladuras e os andazos na Ribeira:

Cando os mariñeiros, irmáns Buenaventura e Generoso Lomba, en plena marusía, danse conta de que o socheo leva unha muller, con risco da súa propia vida, e sen pensalo máis, botan unha gamela e salvan a vida da argaceira...

                 […] lanzándose en una gamela al mar en el estado más imponente que no permitía permanecer a flote ninguna embarcación, con el exclusivo objeto de salvar de una muerte segura á la joven soltera de 22 años Rosa González y González de la parroquia de Salcidos.

Este feito heroico[1], saíu publicado no BOP nº 48 do 28 de febreiro por acordo do Goberno Civil e comunicado á Corporación en Oficio nº 90, a instancias da solicitude e expediente acordado por unanimidade da Corporación guardesa.

[…] El Sr. Gobernador consigna en dicha circular haber elevado este acto de  heroísmo, de disposición y arrojo á conocimiento del Excmo. Sr. Ministro de la Gobernación para la recompensa debida  á los intrépidos marinos que lo ha llevado á cabo con inminente riesgo de su vida; elogiando por su parte, y proponiendo como ejemplo digno de imitarse, este notable acto de abnegación y generosidad.

[1] Tratado na Sesión de 5 de marzo 1883, presidida polo Alcalde D. Bernardo Alonso Martínez.

...............................................

Dous mariñeiros  moi populares, José Benito Rodríguez,  “Drácula”, e Manuel Cadilla Alonso, “O Cubano”, toda unha historia. Fotografía de Basilio Moreira Carrero.

Mentres tanto outra desgracia, a penas un ano máis tarde, atinxe ó barrio da Marina:

O 8 de abril de 1894[1], un suceso tristísimo tiene en estos momentos consternada la población entera, ....ocurrido á la lancha pescadora (volanteiro) de este puerto denominada SAN TELMO, la cual naufragó de 4 a 5 de la tarde de ayer en alta mar, pereciendo ahogados de los 16 que la tripulaban, los 7 honrados é infelices marineros, Antonio Lomba Lomba, José María Alonso y Manuel Martínez Castro, casados, Cosme Martínez Castro (irmán do anterior), y José Martínez Baz, viudos, Ricardo Lomba y Juan Martínez, solteros.

Entre viuda y huérfanos de estos desgraciados, pasan de veinte los seres que quedan rodeados de la más espantosa miseria...

O Concello abre unha subscrición pública e apela a Deputación provincial co obxecto de axudara ás familias. Non topamos documento algún que señale canto se recadou.

[1] Sesión presidida polo Alcalde D. Agustín Sobrino Vicente.

..................................................

Montes de argazo na Ribeira nos anos cincuenta. Fotografía de comercial@informaticagranada.com

Tamén algún posto de traballo vai chegar coa construcción dunha, Cetárea de marisco[1], por parte da razón Viúda é Hijos de Troncoso en el punto denominado Laxe de Can, contiguo a las Loucenzas al Norte de esta Villa, para la custodia y conservación de los crustáceos conocidos en esta comarca por Langosta y Lovigante (sic)...y que la referida cetárea en esta costa es altamente beneficiosa y ha de reportar ventajas al comercio, á la industria, y sobre todo á la infortunada clase de pescadores, que verán por esta vez, recompensado el fruto de sus penosas faenas...

[1] Sesión 27 maio 1874, presidida por D. Agustín Sobrino Vicente. Anos mais tarde sería o seu fillo D. José Sobrino Arias o dono da cetárea.

O Seixal onde tamén se recollía e secaba argazo. Fotografía de José A. Uris Guisantes en 2002

Chégase en 1908 a tratar na Corporación[1] presidida por D. Severiano Martínez Núñez ...los abusos en las playas, pues una porción de familias se dedican a recoger con raspas de las rocas Golfo[2] y Botella que se aplica para el alimento de los cerdos y que extirpan la especie de estas algas... Se acuerda dar parte al Ayudante de Marina.

Neste ano varias ducias de familias da Marina quedaron arruinadas porque os Bous [3]ingleses e franceses destruían as redes (volantas) para captura da pescada ou pixota dende 1905, e ano tras ano, sen que as autoridades de Marina fixeran algo. Máis de duascentas persoas acodiron ao Concello en demanda de axuda, porque diante disto non había maneira de acadar cartos para poder mante-las familias e mercar outras redes.

Hallándose reunido el Ayuntamiento fue invadido el Salón de Sesiones  y todas las dependencias de la Consistorial por una completa agrupación de más de 200 pescadores de la localidad y en actitud desesperada y amenazadora, exigiendo a grandes gritos y con llanto conmovedor el amparo y protección de las autoridades, pidiendo se entablezcan urgentísimas y enérgicas reclamaciones, ante las autoridades superiores de la provincia y del Gobierno de S.M. el Rey (q.D.g.), para que se imponga ejemplar castigo á los tripulantes de los Vapores del BOU.

O mesmo tempo en marzo 1909 aparece na bisbarra do Baixo Miño a  epidemia del Tojo, que vai deixar tamén moitas familias de Salcidos, A Guarda e Camposancos, sen ter que botar nada na cama dos animais, esta praga foi coñecida como niño da raposa ou torrentelos.

[1] Sesión 13 abril 1908.

[2] Undaria Pinna Tifida ou Wakame.

[3] Daquela barcos de vapor dedicados á pesca do arrastre que levaban todo o que atopaban por diante.

...............................................

Procesión da Virxe da Guía en 1935. Fotografía da familia Guisantes Rabelo. Arriba á esquerda estrada de Baiona<>A Guarda. Procesións e Rogativas eran habituáis neses tempos, para pedir axuda celestial...

E aparece o cólera morbo asiático, ordenando o Gobernador Civil tomar medidas urxentes, tales como dispor dun local adecuado para habilitar una Estufa de Desinfección para as roupas e utensilios persoais. Cómo non ían explotar as praias e portiños os paisanos diante de tanta desgraza?. Non tiñan máis remedio que ir ó argazo. E por riba aínda debían  pagar arbitrios!.  

Ata 1933 no se volve falar do estiercól del mar ou Argazo, debido al abuso que se viene realizando en Camposancos, consistente en limpiar las peñas que quedan al descubierto en bajamar, usando unos rastros de hierro, de las algas y botella, cuyo aprovechamiento está prohibido, para que dicha autoridad acordare á evitarlo.

............................................

Fonte e lavadoiro de Porto Ladrón, en 1960. Estaba na prolongación do camiño das Casetas ao sur do muelle (Fdez Albor). As dúas mulleres de fronte son as miñas tías: Consolación e María Uris Pena (q.e.p.d.). Acodían a este lavadoiro porque non tiñan que facer vez como no lavadoiro da Ribeira. Fotografía de Agustin Pena Pacheco. 

Estiercol del Mar que tiña e ten a finalidade de combate-la a acidez do chan nas leiras de cultivo, cuestión esta que hoxe moi poucas leiras están sendo cultivadas de ningún xeito, dende a saída da Guarda a Oia son contadas cos dedos da man as leiras que veñen estando cultivadas.

O estercado das leiras con argazo era seguido de esterco humano que completaba o círculo, máis tarde co esterco provinte das granxas de coellos e polos.

Outros tipos de argazo que se recollía era o Carrapicho[1], Correas ou Cintas[2] , Carrasca ou Ramallo de Mar[3] e outras moitas que hoxe están sendo comercializadas para comer, facer medicamentos etc.

Son tantas as aplicacións das algas mariñas que unha empresa química de investigación experta en bioloxía mariña Pharma Mar (Grupo Zeltia) vén de poñer no mercado un medicamento anti tumoral de éxito mundial, falamos do Yondelis, unha esperanza para miles de persoas enfermas no mundo.

[1] Carrapucho, pata de galiña, raspa ou musgo de Irlanda –Chondrus Crispus e Mastocarpus Stellatus

[2] Espagueti do mar-Himanthalia Elongata.

[3] Codium Tomentoso.

O fondo antigo varadoiro da Ribeira, en primeiro termo antiga praia da Ribeiriña onde tamén se recollía e recolle argazo. Fotografía de José A. Uris Guisantes.

O esterco de terra procedía da cama dos animais domésticos, cama feita enriba dun solo de terra e máis tarde de cemento. A meirande parte das cuadras estaban nos baixos das vivendas familiares, agás na Vila onde moi poucas familias criaban porco e varias galiñas.

Estas cuadras, incluída unha dependencia máis pequena chamada letrina onde ían directamente as dexeccións humanas dende o escusado, común ou water, unha gran maioría feitos totalmente en madeira cunha tapa tamén de madeira para evita-los malos olores.

Panorámica dunha barda de argazo na Ribeira nos anos cincuenta, aínda non se usaban tractores, todo a man, costas, cabeza e cabalo. comercial@informaticagranada.com

Como digo no barrio de Ribadavila, a Cruzada, Camposancos, Salcidos, Cividáns e A Gandra a maior parte das vivendas tiñan as cuadras dos cabalos e vacas (ou ambos inclusive), na parte inferior da vivenda. Foi nos derradeiros anos cincuenta e década dos sesenta cando se comezou a illar as cuadras das vivendas, ou deixar de ter animais, construíndo unha adega ou un garaxe.    

Sacábase das cuadras o esterco e levábase en carros ou en cabalarías para as leiras, alí se almacenaba nun monte ou xa se estercaba a leira, a composición variaba bastantes, dependendo da clase de cama que se botaba: toxo, fruma[1], palla de millo, herba seca ou xuncos.

O mellor esterco era o das camas de cabalos, seguido de ovellas ou cabras e vacas. Daquela –anos corenta e cincuenta – a penas se recollía o das galiñas por estar soltas no eido e nos galiñeiros apenas se botaba cama. Hoxe o esterco máis abundante – fóra do argazo - é o procedente das granxas de polos e coellos.

[1] Folla de pino.

Fotografía de Luís Cadilla González, anos 70, varando un pequeno barco no Muelle, antes do comezo dunha nova marusía.

O esterco de vacas e cabalos debía ser enterrado pronto para evitar a perda de nitróxeno. Os labregos do Rosal facían montes e logo tapábano con sacos e máis tarde con plásticos co fin de que fermentase máis.

Desde tempo inmemorial o concello sacaba Ordenanzas sobre a salubridade pública, sendo  as máis completas sobre este asunto as de 1938[1]:

Art. 41. No se permitirá formar pudrideros ni estercoleros al aire libre en sitios públicos o privados de la población, ni en los caminos de tránsito de las parroquias del distrito, así como tampoco hacinar abonos en pilas por ser todo ello contrario a la salud pública.

Art. 42.- Que prohibido el dejar pudrir el alga del mar a menor distancia de 500 metros de los arrabales de las poblaciones, ni se permitirá transportar por ella de día la que se halle podrida, ni echarla en posesiones que estén a menor distancia de la indicada a fin de evitar los perjuicios que puedan causar a la salud, las emanaciones fétidas que exhala.

Art. 43.- Los estiércoles y algas en estado de putrefacción se extraerán antes de las ocho de la mañana en invierno y de las seis en verano, estando obligado el conductor a limpiar las calles que ensuciase en el tránsito, y el dueño o inquilino de cuya casa se haya extraído a limpiar y baldear inmediatamente la calle después de haber terminado aquella operación.

[1] Aprobadas baixo o art. 146 da Lei Municipal en sesión 3 setembro 1938-III Año Triunfal. Era Alcalde D. Mariano Jiménez Hueto, asinada polos membros da Comisión, Ramón Gándara, Daniel Escolante Menéndez e Florencio Vicente.

 

anterior     seguinte