Índice

www.galiciasuroeste.info

 

A XUNQUEIRA – A RIBEIRA

ORNITOLOXÍA- CAZA

por Victoriano Rodrígue

seguinte

 

Unjna das riquezas do entorno do Estuario do Miño é a da ornitoloxía, pola gran variedade e cantidade de especies de aves acuáticas migratorias procedentes do centro e noroeste de Europa que aproveitan estas marismas para as súas invernías, ou de paso cara  ao continente africano. Calcúlase que utilizan este lugar sobre 10.000 aves acuáticas de máis de medio cento de especies distintas, que chegan dende setembro ata abril, sendo a etapa da maior cantidade  entre novembro e febreiro.   Tempos atrás, hasta o ano 1986 fora un lugar de extraordinario valor cinexético, polas enormes bandadas de aves das máis  diversas especies de aproveitamento comestible. 

 


 

Topónimos das marismas e illas do Estuario de Miño:

1 - Xunqueira do Coura (Portugal)

2 - Seixas- Portugal

3 - Río Miño

4  -Illa de nova  formación a partir dos setenta, sobre o areo de Barandas

5 - Bosque de Ribeira

6 - Illa Canosa / Torroeiro/ Ariño

7 -  Illa As Areas/ Mimbres/ Grilo

8 - Zona marismeña. Xunqueira da Gándara.

9 - Illa  As Areas de San Miguel/ Dos Burros

10- Illa Lage, de formación polos anos cincuenta

Xunqueira do Coura en Camihna (Foto Vitoriano)

 

Este  ecosistema do estuario do Miño considerado o mais importante do noroeste peninsular pola súa biodiversidade , pódese  definir en tres partes:

Conxunto das illas – formadas a través dos tempos polos  aluvións do río que lentamente se  foron sedimentando, estando situadas frente a Tabagón/ San Miguel - a de  Lage, de formación polos anos cincuenta, o Areo/Morraceira de Seixas de formación pola década  dos setenta, As Areas de San Miguel /Dos Burros/ Barandas, As Areas /Mimbres /Grilo, de uso compartido Portugal-España,  e frente a Pías, A Gándara e Salcidos a maior de todas A Canosa que pertenece a España, ademais dos islotes O Tombelo en Salcidos e o Turrueriño na Gándara.

Zona marismeña de A Xunqueira. Este lugar pantanoso inundable polas mareas e crecidas do río está situado frente Pías,  A  Gándara e Salcidos, estando bordeado por unha franxa de bosque de ribeira de  amieiros e salgueiros, pegada a esta franxa están os xuncais privados – na actualidade non son aproveitados polos propietarios- estando invadidos polo canaveiral de carrizos.

Regeira Ancha da Gándara, no cruce ca Regeira Pequena. Están desaparecendo, pola invasión do  carrizal (canaveral) .(Foto Vitoriano)

 

Polos anos setenta os carrizos eran pequenas matas ailladas, que o deixaren os paisanos de ir os aproveitamentos de xuncos , boallas e pastoreo,están invadido  con rapidez toda zona marismeña formada por xuncos, boallas e demais  flora autóctona, cerrando incluso as regueiras e os innumerables regatiños da zona, tamén cubriron as lagoas artificiais (os Barreiros) de onde se extraía o barro para as cerámicas do entorno – paradoxicamente,  hoxe non seria permitido tal ”alteración” dese lugar; en cambio, esas lagoas artificiais foron uns dos lugares de  maior presenza de aves acuáticas e das especies piscícolas  de muxos, sollas, anguías…  Na marxe portuguesa en  Caminha e  cunha extensión  dunhas 200 Has   e de características parecidas, na desembocadura do río Coura tamén está a zona  marismeña do Sapal do Coura

 

Ríos, regueiras e regatiños. Estes lugares son dunha gran riqueza piscícola que sirve de alimento as aves anátidas e similares, ademais,  o devalaren as mareas quedan o descuberto  grandes areais, zonas sedimentarias e limosas, con  gran abundancia  de invertebrados que constitúen un prezado  alimento para as aves limícolas e zancudas  que acuden  a esta zoa.

Variedade de aves migratorias nun tombelo, no Forno do Duque (Foto Vitoriano)

 

O ser zona pantanosa, existen multitude de insectos que sirven de alimento das distintas variedades de paxaros presentes no lugar. Tamén é aproveitada a súa rica vexetación e sementes, como parte da alimentación de algunhas especies de aves que habitan nesta área.

 

 

 Dúas especies de maxestuoso  porte  que utilizan este lugar, unha  garza  nos Barreiros de Salcidos   e un corvo mariño real nunha pola seca nos xuncais. (Foto Vitoriano)

 

Copia do censo  efectuado por Estanislao Fernández de la Cigoña en 1983- Posiblemente sexa o primeiro censo de aves acuáticas realizado no Estuario do Miño

 

Observatorio ornitolóxico. Foran instalados en 1986/7  por xestión de ANABAM. Dende a súa ubicación  se  poden observar as especies de aves acuáticas do lugar. (Foto Vitoriano) 

 

Polas especiais circunstancias que se dan  neste entorno ecolóxico como hábitat faunístico e a súa riqueza cinexética , foi un  lugar moi codiciado polos cazadores locais pola cantidade e variedade de aves existentes

Hasta o ano 1986, o estuario era Zona de Caza “Controlada”.

Ainda que  para algúns  cazadores era unha afición/deporte, na mais dos casos esa abundante cacería  era aproveitada para consumo doméstico, sendo o mazarico e a avefría unha das pezas mais apetecidas polo seu peso e tenra  carne. Outra das satisfaccións dos cazadores era disparar sobre as enormes bandadas de becacinas, cando nos seus movementos parecían o ondear dunha enorme bandeira, xa que por cada cartucho disparado caian abatidas unha ducia de aves. Conta un veterano cazador de río, que polos anos setenta, nunha temporada de caza, dos cinco cisnes que entraron a cobixarse e alimentarse na zona, abateu a tres unidades.

No ano 1986, e a iniciativa de ANABAM queda  prohibida a caza na Illa Canosa, Areas de San Miguel, marismas e na franxa arbolada, ao ser declarada esa parte  Refuxio de Caza,

 

Según o censo realizado por ANABAM en 1994, observaron as seguintes especies e cantidades de cada

 

--Pato Real       1500                                                                                                                                                                                                                          

--Porrón Moñudo   450

--Garceta Común 450                                                                                                                           

--Correlimos Común 350

--Chorlito Gris 200                                                                                                                                                                                        

--Vuelvepiedras  150                                                                                                                                                                                        

--Cormorán Grande 127                                                                                                                                                                                        

--Zarapito Real  83

--Pato Silbón    76

--Ostrero 67                                                                                                                                                                                        

--Avefrías 58                    

--Focha Común   54                                                                                                                                                                                        

--Garza Real  44                                                                                                                                                                                        

--Chorlitejo Grande  38

--Aguja Colipinta 18

--Correlimos Tridáctilo 17                                                                                                                                                                                        

-Pato Cuchara 5

--Serreta Mediana 4

--Zarapito Trinado

--Andarríos Chico 5

--Charrán Patinegro3

--Pato Rabudo3                                                                                                                                                        

--Porrón Común 3

--Porrón Bastardo  2                                                                                                                                                

--Zampullín Chico  2                                                                                                                                              

--Ánade Friso  2                                                                                                         

--Martín Pescador  2                                                                                                                                                                                        

--Gavión  2                                                                                                                                                              

--Chorlito Dorado 1                                                                                                                                                  

--Aguilucho Lagunero 1

--Archibebe Claro 1                                                                                                                                                  

 

 

Diversas aves migratorias do Estuario do Miño, según panel existente no lugar, colocado pola Consellería de Medio Ambiente da Xunta de Galicia.

 

Nos últimos anos  o Reglamento de Caza nas aguas e  marxes no Tramo Internacional do Río Miño (T.I.R.M.) está regulado por unha Comisión Permanente  Mixta Internacional,que por parte española está representada pola Comandancia Naval  do Miño de Tui, que acordan as condicións do exercicio da caza no T.I.R.M., e según a Acta da Reunión, podemos resumir  que está regula o exercicio da caza nas aguas e marxees do T.I.R.M.  entre as liñas imaxinarias que van dende a Insua Grande de España hasta o regato de Carregal en Portugal, arriba da antiga ponte Tui- Valença e outra liña que vai dende o peirao de  Sâo Sebastâo en Seixas hasta a ponte do Tamuxe, excluindo a illa Morraceira ou Morraceira de Seixas. Permítese a caza na marxen española, nunha franxa de cinco metros, dende a liña da auga, e nas illas Insua Grande, Americana, Barandas e Morraceira de Lanhelas. Queda prohibida a caza na linia dende Seixas/Tamuxe hasta  a desembocadura do río no Océano Atlántico, incluíndo as illas Canosa, Morraceira do Grilo/Vimbres e Morraceira de Seixas. Os períodos de caza son de mediados de otubre  a xaneiro, os xoves e domingos dende unha hora antes da saída do sol a unha despois da súa posta. Estando permitida ao salto, á espera e con aves de cetrería. Tamén dende embarcacións non recreativas que estean fondeadas e con o motor apagado.  O número de autorizacións máxima e de oitenta por día e país, e obligación  da devolución da autorización especial diaria na Comandancia Naval do Miño en Tui ou no Destacamento Naval de Camposancos declarando o número  de pezas e  lugar onde foran abatidas.

21-07 2012 – Batida o xabarí  na zona boscosa da Xunqueira de Salcidos  (Foto Vitoriano)

 

 Se autoriza a cazar un máximo de quince pezas por cazador e día, das que cinco  poden ser patos reais e cerceta común, oito becacinas,   tres becadas e unha focha común, cazada na modalidade de salto.

 Especies cazables:

      Pato real (Anas Platyrhynchos)

      Cerceta común (Anas Crecca)

      Focha común(Áulica Atra)

      Tordo común (Turdus Philomelos)

      Tordo malvís (Turdus Iliacus)

      Tordo real (Turdus Pilaris)

       Tordo Charlo (Turdus Viscivorus)

       Becacina común (Gallinago Gallinago)

       Becada (Scolapax Rusticola)

      Paloma torcaz (Columba Palumbus)

      Paloma zurita (Columba Oenas)

 

                                                                                                                                                                                                           

Cuadro de texto:                                                                                                                                                                                                            
O Estuario do Miño,  e un Espacio Natural Protexido por ser albergue da gran cantidade de aves acuáticas que invernan ou viven temporalmente durante as súas viaxes migratorias no mesmo..   Está na designación europea da Rede Natura 2000 (entidade dedicada a preservar a biodiversidade), declarada ZEPA,  (Zona de Especial Protección para Aves), LIC (lugar de Interés Comunitario ) ZEPVM  (Zona de Especial Protección dos Valores Naturais) e Refugio de Caza, todo coa finalidade da conservación do entorno e das aves silvestres, en especial das especies máis vulnerables e das poboacións migratorias.

     Relación de aves  que habitan no Estuario do Miño, según estudio e observación de ANABAM  publicadas no folleto divulgativo que arriba figura, ( os nomes das aves son unha adaptación do autor, a terminoloxía localista)

1-Aguilucho lagunero. 2- Garza real. 3- Espátula. 4-Garceta común.5- Charrán común. 6- Charrán patinegro. 7- Gaivota reidora. 8- Corvo mariño. 9- Mazarico mouro.10- Gaivota argéntea. 11- Gaivota escura. 12- Serreta cristada

 

 

. 13- Píllara dourada. 14- Píllara real. 15- Píllatridára gris. 16- Correlimos

tridáctilo. 17- Correlimos común. 18- Andarríos bailón. 19- Archibebe común. 20- Archibebe pataverde,                                                                                                                                          

21- Mazarico. 22- Mazarico trinador. 23 – Agulla rabinegra. 24- Agulla rabipinta.  25- Ostrero.    26 -Rascón de agua. 27- Focha negra. 28-  Galiñola 29- Avefría. 30- Cerceta real. 31- Ánsar cincento. 32- Pato asubión. 33- Pato rabudo. 34- Pato cuchara. 35- Porrón moñudo. 36- Pato real. 37- Porrón común. 38 – Zampullín pequeno (funducho)

 

Censo de aves contabilizadas por ANABAM en 2011-1012

 Anas platyrhynchos –Pato real 355

Phalacrocorax catbo- Cormorán grande 159

 Calidris alba- Correlimos Tridactilo 74

Haematopus ostralegus- Ostrero58

 Arenaria interpres- 48

Sula bassana 34

 

Ardea cinérea- Garza real  34

    Numenius arquata- Mazarico real 22

 Numenius phaeopus- Mazarico galego 21

Tringa nebularia-Bilurico pativerde 19

 

Egretta garzetta- Garceta común 16

Charadrius hiaticula- Píllara real 9

Thalesseus sandvicensis 8

 

Platalea  leucorodia -Espatula 8

Actitis  hipoleucos- Andarríos chico 5

 

Limosa lapponica- Agulla rabipinta 4

Alcedo athis – 2

 

Tringa totanus- Bilurico común 1

     Total aves 890- Total especies 28

 

Estes censos están referidos á observación dun só día, polo que non e un indicativo do total de aves que pasan polo Estuario durante a estación invernal, xa que aínda que algunhas permanezan toda tempada, outras son de ciclos máis curtos, alternándose varios grupos e especies na zona, o que supera en máis de doce mil as unidades migrantes.

.

Xunio de 1984- Folleto do primeiro Certame de Fotografía Ecolóxica sobre o Estuario do Miño

 

seguinte