moreira

Basilio no Centro San Xerome Emiliani en 1998, na visita que fixeron ó Centro os xogadores do Real Club Celta de Vigo, Bruno Caires e Michel Salgado. No medio dos xogadores está Juan Mª Rodríguez, alumno do Centro. Fotografía cedida por Basilio Moreira, forofo do Celta.

Bruno Ricardo Mendonça Caires nado en Lisboa o 2/04/1976, foi traspasado do Benfica ao R.C. Celta de Vigo na tempada 1997/98 por 375 millóns de ptas. Michel Salgado Fernández, nado nas Neves (Pontevedra) o 22/10/1975, comezou a xogar nos xuvenís do R.C. Celta de Vigo, pasou á primeira plantilla na tempada 1994/95, e logo a xogar no UD Salamanca. Volve ao Celta na tempada 1997/98, en 1999 foi traspasado ao Real Madrid por 12 millóns de euros. Finalmente deixa o Madrid o 4/08/2009 para fichar polo Club inglés Balckburn Rovers Football Club por dúas tempadas.

Tardei uns días en preparar este pequeño traballo como homenaxe ao meu amigo Basilio Moreira Carrero, falecido o 18 de xaneiro na Clínica Universidade de Navarra, sendo soterrado ao día seguinte no Cemiterio de Camposancos.

Fillo de Agustín Moreira Portela e Blanca Carrero Veiga, naturais de Camposancos, pobo co que estaban relacionados dende comezo do século XX. A familia Moreira é sumamente coñocida na Guarda é en moitos lugares de Galicia e España.

Basilio Moreira Carrero con seu amigo Aquilino Vázquez Villa “Quinito” como él lle chamaba. Eiquí nunha visita feita a Aquilino en Mougás na Casa do ex alcalde de Oia, Alvaro Miniño Rodríguez, en 2008. Basilio estivo ao lado de Aquilino ata que faleceu fai uns meses. Fotografía propiedade de Basilio

Basilio con Aquilino en Mougás, no mes de maio de 2009, cando “Quinito” cumplía 100 anos (5/05/1909). Fotografía propiedade de Basilio. Contábame Basilio que Aquilino “por encima de todo, “Kilito” fue y sigue siendo una buena persona (aínda non falecera Aquilino).

Estado actual do antiguo Comercio da familia Vázquez Villa no Pasaxe de Camposancos. Fotografía de José A. Uris 2009

A primeira vez que tratei con Basilio foi aló por 1960/62 a raíz de que viña pola Botica de A. Vázquez Palacios, coa súa esposa, María Gracia Graciá Guillem. Cada vez que se achegaban á Guarda, normalmente nos sábados, sempre tiñamos unha pequena conversa dos acontecementos sociais da Vila guardesa. Radicados en Madrid e algún tempo na Coruña, foron pais de Agustín, Blanca, Cristóbal, María Luísa (finada fai poucos anos) e María (“Marieta”) Moreira Graciá.

Integrado nas distintas empresas creadas pola firma comercial “Moreira y Cia S.L.”, cunha ampla traxectoria na construcción de edificios, ventas de materiais para a construcción, arranxo de vías publicas no Concello de A Guarda etc. etc. Unha das grandes obras foi a construcción da Urbanización Río Miño, pola “Inmobiliaria do Miño”. Antes construíran o Edificio Ribeira e outros na Alameda, etc.

Basilio conforme ía atopando máis e máis atrancos cos gobernantes municipais do seu partido (tiña carné de A.P.), foi comenzando a tratar de máis preto co Grupo Municipal Socialista (no que eu estaba integrado), porque alguén lle contara (sempre aparece un “salvapatrias”) que nós eramos “os malos do pobo”, o íamos a “asar” a denuncias, e outros calificativos que non vale a pena dicir. Non foi así, non comiamos a ninguén e anos máis tarde esas mesmas persoas??..., con nome e apelidos…, foron os que nos acusaron de “vendidos políticos”….

Pero amigos lectores a historia local do noso pobo, do noso Grupo, dos inxuriadores, dos documentos de Plenos, etc, demostraron que non foi así. Esa historia local deses anos pasados xa está escrita para todos, as de uns, e as dos outros, para ben ou para mal. Os que se esconden con aquilo de “eu non sei de política, non quero saber de política” e logo resulta que son os que máis están metidos… os que traman dende a sombra…

Unidade de Actuación nº 3.Estudio de Detalle Campo de Fútbol-“Estadio do Trega”. Superficie relacionada co Estudio de Detalle, 18.858 m/2. No PXOU de A Guarda aprobado en 1993 cos votos do Partido Popular que presidía Dna Purificación Álvarez Álvarez, figuraba como PERI nº 5 (Plan Especial de Reforma Interior), clasificados como solo urbano. Esta foi a asinatura pendente de Basilio Moreira que non verá rematada unha obra coa que soñaba…

A nivei persoal comigo, despois de tódalas experiencias vividas, quedou unha amistade sinxela, e este que escribe, xunto aos demais compañeiros/as, volvemos dende aquela a seguir traballando e vivindo do salario ou da pensión. Outros, sí que é verdade que creceron coma a espuma… ou pasaron ao “queixón do esquecemento”… é así lles vai !!.

En 1980 o presidente da Entidade Local Menor de Camposancos Francisco Rodríguez García “Miño”, dende a súa posición oficial como presidente, opúxose frontalmente contra a “Inmobiliaria Domiño S.A.” que era a que estaba desenrolando a urbanización no Pasaxe. A Licencia de construcción fora dada pola Comisión do Servicio Provincial de Urbanismo o 27 de marzo de 1980 que aprobaba o “Plan Parcial Río Miño”.

A Entidade Local Menor e o seu presidente interpuxeron un Recurso de Alzada contra tal acordo o 12 de maio de 1980. E con data 27 de agosto de 1980 a Consellería de Ordenación do Territorio- Servicio Provincial de Urbanismo de Pontevedra, desestimou tal Recurso e as obras remataron.

Eu personalmente gañei un grande amigo e un colaborador desinteresado nos asuntos sociais, negádose a recibir calquera homenaxe de gratitude ou prebendas. Aplicou sempre o refrán de “fai ben e non mires a quen”, ata o final. Ducias de colectivos e familias souberon e saben do labor calado de Basilio, sen ver de que pelaxe era, ou eran, o beneficiado ou beneficiados. Pero ademais de facer o ben, seguía interesándose polas persoas, polas familias, ainda que pasaran meses, unha chamada de teléfono ou unha palmada nas costas… sempre interesándose¡¡.

Dende o ano 2000, data da Moción de Censura contra o goberno presidido por José Manuel Domínguez Freitas, por parte de I.U.<>E.U. e o Partido Popular que tomaron as rendas do Concello, a Asociación Cultural Pedra Furada<> Comisión de Festas do Monte, podía usar do espazo físico do antigo Estadio do Trega, coa condición de que se dera unha cantidade (250.000 ptas) dos cartos recadados ao Centro San Xerome Emiliani da Guarda, porque ata nestes auntos, Basilio era un hábil negociador. E dende aquela a Asociación “Pedra Furada”, para facer uso do Estadio, segue entregando cada ano cartos dos guardeses, procedentes da recadación popular, cun montante de 1.500 euros por ano ao Centro San Xerome.

Anagrama da Asociación Cultural Pedra Furada que vén desenrolando as Festas do Monte dende o ano 2000

Para min foi unha triste nova cando me enterei, por amigos comúns, que estaba sendo medicado na Clínica Universidade de Navarra, o teléfono estaba apagado, o correo electrónico tampouco respondía…, pero a través do xerente de Moreira, Carlos Coimbra e da súa filla Blanca, puiden mandarlle os meus desexos de curación, de solidariedade e amistade, oíndo por derradeira vez a súa voz dende a cama, “gracias Uris, amigo, un gran abrazo”…, e todo acabou… con ese abrazo telefónico… cun abrazo era como sempre se despedía por teléfono, normalmente unha ou dúas veces á semana, sempre interesado pola saúde dos demais e as obras sociais, e como no por un mesmo.

Basilio Moreira Carrero nunha foto do verán de 2009, no seu domicilio da Pasaxe de Camposancos.

Basilio era unha persoa interesada pola nosa historia, polo orixe das familias, sobre de todo pola de Camposancos, a súa familia e os seus veciños. Cada vez que nas miñas investigacións de arquivos diversos atopaba algo interesante, relacionado coa súa familia ou con Camposancos, pasáballe a información que recibía con gran satisfacción como se dun neno se tratase… “ya tengo una carpeta especial para estos importantes asuntos… me ecargaré de hacerlos llegar a la familia…!

Cando se rodou o “Memorial de Camposancos”, foi unha das persoas que relataron as súas vivencias persoais aos Directores José Ballesta de Diego e M. Anxo Fernández. Asistiu ao estreno e mercou bastantes DVD, para repartir entre a familia e amigos de fóra da Guarda. Ao longo destes anos enriqueceu a súa bagaxe de relacións humanas con familias e persoas afectadas pola “guerra incivil”.

Debido aos seus “contactos” conseguíu na Coruña<>Ferrol a Sentencia do Consello de Guerra (Causa nº 994/1936), contra o seu avó Basilio Carrero Lorenzo (Presidente da Entidade Local Menor de Camposancos); Honorio Brasilino Alvarez Sobrino (Alcalde da Guarda; Juliano Diez Alvarez (Carteiro e Sindicalista); Camilo Carrero Lorenzo (Concelleiro e Presidente do Sindicato Socialista Agrario de Camposancos); Francisco Lloret Gándara (dono do Hostal<>Restaurante “El Argentino” e Vixiante de Arbitrios); Adelaido Barreiro Sueiro do Rosal (xornaleiro na Guarda); José Manuel Vicente Portela “O Mero” (empregado na Guarda); Joaquín Rodríguez Rodríguez (Celador); Avelino Barbosa Pérez (xornaleiro); Segundo Fernández Alonso do Rosal (músico da Banda de Tabagón); José Benito Rodríguez Rodríguez (empregado); Ermelindo Martínez Martínez “Martinelli” de Camposancos (Marmorista); Jesús Domínguez Pacheco (Mariñeiro) e Isaac Besa González Moure (Chófer).

A súa esposa, Mª Gracia Graciá Guillem, era unha persoa moi sensible no tocante a problemas sociais, por certo era moi guapa, sabía escoitar e tiña toda a pacencia do mundo. A comezos dos noventa cando naceu a Asociación Érguete Baixo Miño, sempre preguntaba como ían os traballos. Unha vez falecida en 1995, Basilio seguíu interesándose polo meu labor en Érguete. Era socio e benefactor desta Asociación, que neste ano 2010 fará 20 anos da súa fundación oficial, ainda que eu levo traballando a nivei persoal con persoas con conductas aditivas dende 1985.

Por certo a “petición de mano” tivo lugar un 24 de agosto de 1959, en Madrid, cando Agustín Moreira Portela e A súa esposa Blanca Carrero Veiga, solicitaron a “man” de Mª Gracia Graciá aos seus pais co obxectivo de casar no outono dese ano. Os irmáns de Mª Gracia eran, Joaquín Luísa e José Antonio.

O sogro de Basilio, Cristóbal Graciá Martínez, finou un 22/10/1988 en Madrid. En setembro de 1954 era Gobernador Civil e Xefe Provincial do Movimento na Coruña. Foi recibido o día 15/09/54 no Pazo de Meirás polo Xeneralísimo Franco. O 30/03/1960, o Consello Provincial do Movimento, aprobou o acordo da Deputación provincial nomeando “Fillo Adoptivo” da Coruña a Cristóbal Graciá Martínez. Basilio e Mª Gracia, casan un 12 de outubro de 1959 na igrexa do Espíritu Santo en Madrid, celebrando o oficio relixioso Monseñor Gabilondo Romero.

Exerceu de padriño o pai da noiva D. Cristóbal Graciá Martínez, que nese mes era Subsecretario de Traballo, e de madriña a nai do noivo Blanca Carrero Veiga. Como representante xudicial para dar fe o Notario da Coruña, D. Manuel Otero Peón[1].

Testemuñas da noiva foronJoaquín Guillén Quillez; José Estévez Martínez; Joaquín e José Graciá Guillem, tíos da noiva e o Almirante e Conselleiro do Reino, Francisco Bastarreche Díaz de Bulnes[2].

Froito do matrimonio foron os seus fillos: Blanca; Luísa; Marieta; Agustín e Cristóbal Carrero Graciá.

Mª Gracia Graciá Guillem faleceu en Camposancos un 25 de setembro de 1995. Os seus funerais foron celebrados en Madrid o día 7 de outubro, na igrexa do Espíritu Santo, a mesma onde casaran en 1959.

A Insúa, Camposancos e o Esteiro do Miño. Diapositiva cedida por Basilio Moreira

Alejandro Martínez Rodríguez, mariñeiro amigo de Basilio, xa falecido. Pai dun excelente xogador do Club Deportivo Guardés, Brasilino Martínez “Chelino”, afillado de Brasilino Alvarez Sobrino, ex alcalde da Guarda que fusilaron un 9/12/1936. Basilio escoitaba sempre atentamente as “aventuras” de Alejandro. Fotografía de Basilio Moreira Carrero.

Lembro que Basilio, foi un grande aficcionado ao fútbol, sabía toda a historia dos distintos equipos guardeses e de Camposancos, creo que era unha das grandes ilusións da súa vida ser xogador de fútbol, pero o traballo mandaba e debeu seguir ca saga dos Moreira traballando nas distintas empresas da firma Moreira y Cia. Cando fixou a súa residencia en Camposancos acudía a Balaídos para ver xogar ao R.C. Celta. Foi nos anos sesenta, Vicepresidente da Federación Galega de Fútbol.

Está relacionado co Sporting de cando el era Directivo da Federación Galega de Futbol. Por exemplo, cando tivo lugar a Final da “Copa Cormarcal” no Estadio do Trega, un 3 de agosto de 1969. “Sporting Guardés” (2) – “Deportivo Coruxo” (2), o Campión foi o Sporting Guardés.

Manuel José Fernández Gómez “Machote” recibindo as felicitacións e Trofeo, por ser o equipo máis goleador do Torneo. Entregado polo representante da Federación Galega de Fútbol, Basilio Moreira Carrero. De gafas, o presidente do Sporting, Rufino Silva Martínez. Era un 3 agosto de 1969. Fotografía de Manuel Fernández Gómez

Nese campionato deberon xogar a prórroga, gañando o Sporting a Copa por 1 tanto a 0. O gol da victoria foi marcado por “Menora”, victoria moi merecida porque ao Sporting o árbitro lle expulsara ao xogador “Peitiños”. Para celebrar o éxito deportivo o conxunto musical local “Los Bambinos”, fixeron unha actuación pública gratuíta na Alameda.

Era Alcalde José Luís García Pérez e presidente da Comisión das Festas do Monte, Eduardo Martín Rey.

Basilio Moreira Carrero fai entrega da Copa de Campión de Liga a Luís Alberto Franco Lomba “Berto” o 3 de agosto de 1969. Podemos ver moitas caras coñocidas

Ao remate do encontro foi entregado a Luís Alberto Franco Lomba “Berto” o Trofeo de Campión de Liga polo Delegado da Federación Galega de Fútbol, Basilio Moreira Carrero. Florencio Gutiérrez Melero, recibíu o Trofeo como máximo goleador do equipo, é Manuel José Fernández Gómez “Machote”, o Trofeo ao equipo mais goleador e menos goleado desta Liga.

Estaba sumamente interesado polo Futbol Xuvenil, como unha maneira de que os máis novos tiveran interese por algo e se foran formando entre eles, como xogadores e logo como personas.

Foi membro do “Comité Nacional de Fútbol Juvenil y Aficionado”. Nos días 8 e 9 de febreiro de 1974, asistiu en Madrid, como tal representante, á “V Convención Nacional de Fútbol Juvenil y Aficionado”. Presidía a Convención Pablo Porta Bussón, en calidade de Vicepresidente da “Federación Española de Fútbol” .

Á esquerda antigo Colexio dos PP. Xesuítas. Á dereita capela de “Nuestra Señora de Gracia”

A Capela que está dentro da “Urbanización Río Miño” leva o nome de Nuestra Señora de Gracia, como lembranza á memoria da súa difunta esposa María Gracia.

Basilio facilitoume información sobre a antigua Fábrica Serradoiro dos Candeira na Pasaxe, das concesións administrativas das “docas” de carga e descarga, e para facilitar o meu traballo nos arquivos me donou unha impresora, así sen máis.

Tiña moitos amigos en todo o espectro social de Galicia, Vigo, A Coruña, Madrid, etc. Unha das ideas que non poido ver realizadas en vida foi a Urbanización do antigo Estadio do Trega, “torpedeado” por uns, criticado por outros, e silenciado por outros tantos, pero el sempre o tomou deportivamente.

Aínda que estaba xubilado, Basilio mantiña contactos cas empresas, directivos, clientes etc. etc., tiña un despacho na empresa de A Guarda, mantendo aínda algúns cargos honoríficos nas empresas, alguns cargos xa os deixara. Lembro a presidencia de “Pavimentos Villagarcía S.A.” (fabricación de terrazos e a súa comercialización). Presidente do “Grupo de Empresas La Guardia S.A.” . Presidente de “Inmobiliaria Riveira S.A.” Presidente do Consello de Administración de “Inmobiliaria Domiño S.A.” Presidente do Consello de Administración de “Moreira S.A.” con sede en Vigo.

Seguía mantendo unha grande amistade ca familia Noya Domínguez que xa viña do seu pai e tíos, dende antes da guerra incivil, e logo cando estes protexeron e axudaron nas graves vicisitudes polas que pasaron durante uns anos.

Referiume varias veces como casara Óscar Noya Domínguez por “poderes” dende Caracas, onde traballaba, ca moza Chelo González Vázquez, natural de Sáa de Carballeda (Rivadavia) e veciña de Vigo. Coñocéránse en 1949 na primeira viaxe que Óscar fixera a Galicia en 1949.

Lembraba Basilio que a voda tivo lugar o 12 de agosto de 1950 no Rosal, saíndo a noiva da Casa de Miranxe, propiedade do tío Rafael Iglesias, casa onde estivera agochado Juan Noya Gil uns meses, tratando de salvar a vida e ca complicidade de toda a familia Iglesias, quen tamén xogaban a vida ou prisión.

Pois ben, os padriños de voda debían ser Agustín Moreira e a súa esposa Blanca Carrero, pero á hora da voda xa tiña pasado e Agustín Moreira non daba chegado á cita (non había teléfonos móbiles), polo que o seu fillo Basilio, con 18 anos, debe facer de padriño de voda, xunto a súa nai, anécdota que lle quedou gravada para sempre. Ao banquete xa deu chegado Agustín e celebraron o evento na casa de Miranxe, sendo vitoreado o noivo “postizo” no lugar do que quedaba en Caracas. Para Basilio foi a primera voda da súa vida, pero sen noiva, nin noite nupcial, como Chelo, pícara como é, lle lembraba sempre.

Asistiron o ágape a meirande parte daquelas persoas que tiveran agochado a Juan Noya. Presidiron, xunto aos noivos, Agustín Moreira, Blanca Carrero e o tío Rafael Iglesias, anfitrión da casa. Juan Noya e a súa esposa Dolores “Lola” Domínguez Pacheco; o avogado e amigo D. Ramón Salgado (que defendera a Juan Noya no Consello de Guerra), Isaura Gómez Pérez de Figueiró (que tamén tivera a Juan Noya agochado) o igoal que os irmáns Rosendo e Carmiña Daval, máis Pepe da Portela. Outro amigo da infancia de Juan Noya, Primitivo Franco, Daniel Calzado Poceiro (fora Alcalde republicano de Tomiño) e a súa dona. Citaba Basilio, que aos postres se lembraron a outros grandes amigos da familia, xa falecidos daquela, tales como Generoso Lagarejos Rivas (Alcalde republicano de O Rosal), Daniel Lorenzo e Casiano de Marzán.

A noiva Chelo González Vázquez e o “noivo en funcións” Basilio Moreira Carrero pola corredoira da Casa de Miranxe ( O Rosal),o 12 de agosto de 1950. O orixinal da fotografía é moi pequeño polo que o ampliar queda un pouco borrosa. Cedida por Basilio

Remato a miña referencia a este excelente amigo que se foi, con un poema de Amado Nervo en castelan que se titula, PAZ,

“Muy cerca de mi ocaso, yo te bendigo, vida,
porque nunca me diste ni esperanza fallida,
ni trabajos injustos, ni pena inmerecida;

porque veo al final de mi rudo camino
que yo fui el arquitecto de mi propio destino;

que si extraje la miel o la hiel de las cosas,
fue porque en ellas puse hiel o mieles sabrosas:
cuando planté rosales, coseché siempre rosas.

...Cierto, a mis lozanías va a seguir el invierno:
¡mas tú no me dijiste que mayo fuese eterno!

Hallé sin duda largas noches de mis penas;
mas no me prometiste tú sólo noches buenas;
y en cambio tuve algunas santamente serenas...

Amé, fui amado, el sol acarició mi faz.
¡Vida, nada me debes! ¡Vida, estamos en paz!.

E sigo, Óscar Noya Domínguez, finou en Caracas un 20 de abril de 1987. Era o primoxénito de Juan Noya e Dolores Domínguez, rapaz que tivo que facer fronte á situación familiar en 1938. Seu pai agochado polos montes e fragas do Baixo Miño, súa nai e súa avoa materna, primeiro presas en Tui, e logo no punto de mira da Falanxe e militares; seu tío paterno Manuel Noya “paseado” en San Xián, seus tíos maternos, Angel e Antonio Domínguez Pacheco “paseados” na Sangriña (o fondo da entrada ao Instituto de BUP). O outro tío, Manolo “Taxota”, obrigado a ir ó fronte de guerra, pasouse ao bando republicano, detido en Cartaxena, sufriu prisión, logo ingresado en Batallóns Displinarios, mentres súa muller e nai sofrían prisión en Tui.

Oscar Noya Domínguez e a súa esposa Chelo González Vázquez en 1987, uns meses antes de que falecera este amigo de Basilio

Foi Agustín Moreira Portela o que en 1938, colleu ó rapaz e lle deu traballo na empresa de construcción que montara seis anos antes, e un pequeno almacén de construcción. Máis tarde montaría unha prensa para fabricación de terrazos ou baldosas.

Agustín tivo problemas seguidos como patrón de Óscar ca Garda Civil, Falanxe, e Policía, por non concebir que o fillo dun republicano perseguido poidera atopar traballo na mesma Vila, por iso Agustín optou por enviar ao rapaz a traballar en Tui e logo a Vigo. O rapaz de 15 anos, xa en Vigo, foi interrogado pola policía, onde lle dixeron que andivese con coidado pois estaba sendo obxeto de vixilancia pola Falanxe. Mentres súa nai Lola atopa traballo como cociñeira no Hotel del Tecla na rúa José Antonio. Neste hotel estaban aloxados os membros do Tribunal Militar que levaba a cabo os Consellos de Guerra na Pasaxe

Juan Noya, súa esposa Lola, e Juan Antonio Moreira coa súa esposa nunha Romaría popular nos anos cincuenta.

Remata para seu pai o calvario de estar agochado durante anos, ben aconsellado entrégase á policía, acompañado polo avogado, amigo e compadre D. Ramón Salgado. Xulgado en Consello de Guerra no Palacio de Xustiza de Vigo, foi sentenciado a vinte anos de prisión. En xaneiro de 1941, Óscar, a familia, e seu pai (cando saíu de prisión vixilada), pasan a vivir en Vigo na Praza de Compostela onde segue na empresa Moreira, e Lola monta unha pequena Pensión para o resto dos empregados da empresa, mentres Juan Noya traballa de empregado no bufete de D. Ramón Salgado que tiña unha compañía de Seguros.

E en 1945 montan en Vigo Gráficas Numen, Lola seguía atentendo aos sete empregados de Moreira e ademais á súa familia. A todo isto Agustín Moreira recibe o consello de que era perigoso para os seus empregados estar pensionados ca familia Noya, pero Agustín, como sempre fixera, nin caso…

No Pico de San Francisco que se ve por riba da néboa, foron esparexidas as cinzas de Rosalía Paz Noya González. Fotografía propiedade de José A. Uris.

Pois ben, a filla de Óscar, Paz Rosalía Noya González, cando estaba preparando a Tese de Licenciatura en Letras en Caracas, presentou como un traballo o folleto de tres páxinas co título “Catro poetas galegos na emigración venezolana: Xosé Velo; Pura Vázquez, Celso Emilio Ferreiro e Francisco Sesto Novás”.

Nos tres últimos anos de Paz Noya, tivemos unha amistade de “correo electrónico” dende A Guarda a París, neses correos intercambiamos novas, pensamentos, e lembranzas históricas e actuais sobre A Guarda.

A profesora Paz Rosalía, unha valente muller, que sofríu a perda dos riles e durante anos e anos, pasara dialise case que diaria, ata que en Nadal de 2007 apareceu o miragre dun ril. Trasplantada de urxencia, o seu organismo que loitara tanto, non foi quen de superar as complicacions, e finou en febreiro do 2008.

As cinzas foron espalladas nos aires do Trega que ela tanto amaba, onde quería, no miradoiro de San Francisco, de cara ao mar, co Miño á esquerda… fría maña dun domingo de febreiro, elí Xesús Alonso Montero, amigo da familia, onde na súa casa, estivera vivindo Paz Rosalía Noya González cando estudaba en Santiago, Xesús fixo unha emotiva semblanza sobre os Noya e Rosalía e de seguido a gaita de Tino Baz puxo as notas sentimentais nese aire do Trega, con frío do inverno e forte vento do Nordés que traía no aire o sabor do mar de Ribel.

Lola Domínguez Pacheco con seus netos (fillos de Óscar) Óscar (médico e investigador instalado en Venezuela) e Rosalía Paz Noia González (finada en París), máis Juan Noia Gil, en Venezuela na Graduación destes netos, creo que en 1979/80. Fotografía cedida por Chelo González Vázquez.

Lembro hoxe a Paz Rosalía Noya González, porque no traballo presentado en Caracas en 1979, para a súa Tese Doctoral, incorporou un poema de Xosé Velo Mosquera (dicía ela que totalmente esquecido na Galicia nai), que pode moi ben ser adicado a Basilio Moreira Carrero e como homenaxe, soamente vou poñer un anaquiño…

Como estou seguindo a vea da memoria vou facer unha breve escolma dos Moreira, porque Basilio sempre os levaba no pensamento e na palabra…

Familia Moreira Portela en 1930. Fotografía familiar facilitada por Basilio Moreira Carrero

Sentados, de esquerda a dereita, María Portela, Lorenzo Portela, pai de María: Antonio José Moreira, e ao seu carón o neno José Conde (parente lonxano da familia a quen toparon polo camiño e invitaron a saír na fotografía). De pé, Concepción Moreira Portela “Concha” (casada con “Sanamaro” de Camposancos); Serafín, Agustín e Arístides Moreira Portela. Na fotografía falta Juan Antonio, que tivera a gripe e non quería saír coa faciana con secuelas da febre

Antonio José Moreira Álvarez e María Portela Portela, casaron un 2 de febreiro de 1903 na parroquia de Camposancos. Oficiou a cerimonia o Presbítero Anastasio Martínez Costas. Antonio José Moreira tiña 19 anos, de profesión canteiro, natural de Crestelo (Portugal, veciño de Camposancos; seus pais eran Francisco José e María. María Portela tiña 21 anos, natural de Camposancos, con domicilio no barrio do Outeiro, filla de Lorenzo e Claudina.

Escudo da Vila de Paredes Coura. Comarca de Valença. Esta Vila ten 9571 habitantes con 21 freguesías, entre elas “Cristelo”, hoxe chamado así pero antes era “Crestelo”, tópónimo que en latin siñifica “castrum” (castro), lugar onde había un acampamento romano. A freguesía de “Crestelo<>Cristelo” ten 352 habitantes

O patriarca dos Moreira, Antonio José Moreira (figura sempre nos escritos, Antonio Moreira), nacera no lugar de Crestelos, feligresía de Paredes de Coura (Portugal). Era mestre constructor e canteiro, facendo varias viviendas na Guarda, entre elas o chalé da familia Candeira.

Un dos fillos, Serafin Moreira Portela, foi fundador do Colexio San Francisco de Vigo e socio de seu irmán Agustín, fundadores da empresa Moreira & Cia. Agustín independizárase da empresa de seu pai en 1930, asociándose a José Riego “tío Pepe”, na empresa R.Y.M. ( “Riego y Moreira”), máis tarde sería Arístides o socio e posteriormente sería responsable da empresa de construcción Moreira y Cia S.L. na Guarda, duante moitos anos.

A partir de 1940 Agustín e Serafín Moreira asociáronse a José Luís Rodríguez Sousa fundando a Empresa de ventas de materiais de construcción de todo tipo, con exclusivas nacionais e cunha rama dedicada á construcción de edificios e obras municipais “Moreira y Cia S.L.”.

A dereita, Mariano Domínguez, e a seu carón, Carmindo Gómez Cortés, dous amigos de Antonio José Moreira Alvarez

Folleto de propaganda da Fábrica R.Y.M. (“Riego y Moreira”) de Mosaicos no ano 1931

_________________________

[1] Un dos fundadores do Colexio de Fomento “Peñaredonda” da Coruña nos anos sesenta.

[2] Nado en 1882 e finado o 12/05/1962.