San Martino

Cada 11 de novembro O Rosal honra a San Martiño cunha grande manifestación de romeiros que aumentaron logo de que as celebracións se trasladaron ó domingo máis próximo.

Ás 10.30 de mañá o Santo sae da parroquial de Santa Mariña, pero antes de comezar o percorrido por paraxes excepcionais, subhástanse os banzos entre os devotos que queren subi-lo santo ata a Ermida solitaria, no monte. Centos de devotos, o crego e un grupo de gaitas acompañan a San Martiño. Atrás queda a Praza do Calvario, e ó pasar por diante da Casa das Carmelitas Descalzas repenican as campás do convento; pásase por Fornelos camiñando aínda polo asfalto nun tramo que perdeu o seu carácter enxebre, pero que recupera cando se alcanza o primeiro dos muíños do Picón, pasándose por diante do número un e dous deste grupo etnográfico, para xirar 90 graos e ascender polo Camiño de San Martiño; Picón de Abaixo, Picón de Arriba e, ó chegar ó Pouso, que ata o ano 2000 era unha laxe que sobresaía sobre o terreo e, desde o ano seguinte, un pousadoiro novo nas proximidades do máis antigo, sobre o que se coloca o Santo para subhastar, outra vez, os banzos e os que máis ofrezan poderán levar a San Martiño ó santuario logo de percorrer o Alto da Cereixeira. Desde aquí o camiño é montuoso pero dunha beleza impresionante non só polas paisaxes que se poden contemplar desde as alturas cunha panorámica sobre o Val do Rosal, a desembocadura do río Miño e ó conxunto dos Muíños do Folón, senón tamén pola singularidade deste camiño no que as rodeiras son testemuñas dun pasado non tan lonxano de duro traballo.

Desde o derradeiro Muíño do Folón tómase o "Llano da Cereixeira", menos accidentado que o Camiño de San Martiño, nun discurrir cómodo entre piñeiros e panorámicas únicas. Aproximdamente despois de ter feitos os sete quilómetros que separan Santa Mariña da ermida, e pasadas as doce do mediodía, alcánzase o Santuario de San Martiño onde xa espera un importante número de devotos.

No interior da Ermida, o Santo permanece algúns minutos antes de voltar ó exterior para dar comezo a Misa. Na pequena capela, os fieis practicaron uns rituais que testemuñan a fe no santo das espullas: colocan exvotos de cera, acenden velas, pasan os panos pola imaxen para limparse con eles a cara; enchen frascos de aceite de San Martiño que arde nun lateral ou mollan un dedo para untarse as espullas, e dónanlle as tellas que se "roubaron" para a ocasión, porque, segundo a tradición, as tellas que se ofrecen para arranxa-lo tellado, deben ser roubadas.

A misa, que ten lugar sobre as 12.30 h, ofíciase no exterior da capela para que poidan participar dela tódolos romeiros e, ó rematar, o Santo lévase en procesión dando unha volta a ermida, repetíndose as esceas anteriores que exteriorizan a crencia no poder curatorio que ten o Santo.

Os romeiros están atentos as puxas que se celebran ó finaliza-los actos relixioso: peixe de couro, galos, mazorcas, augardente de herbas, viño do Rosal, e froitas en conserva as que Pepe "O Brasileiro" canta o precio de saída e os novos valores que van adquirindo os productos. Cumplidos os trámites da fe, os romeiros buscan os mellores lugares do monte, sempre próximos a ermida, e os maiordomos (os "da Torre" co oficiante de invitado), toman asento nun lugar "propio" para xantar. O Patriarca ofrece castañas ós romeiros. Soan as gaitas do grupo de Emilio Flores animando, como nos mellores tempos doutras épocas, os bailes: muiñeiras, "jotas" "alboradas" e outras pezas musicais. Pouco antes das cinco da tarde sácase a San Martiño da Ermida e, xirando á esquerda, dá unha volta arredor da capela para inicia-la baixada en compaña dos romeiros, e dos grupos de gaitas. No camiño de volta os portadores son só homes. No traxecto, os donos dalgunhas casas que dán o camiño por onde pasará a procesión manteñen aínda a tradición de esperar a chegada do santo cunhas botellas de viño da casa que ofrecen ós portadores do santo ó crego, ós amigos e se aínda chega, a quen lle apeteza beber.

A parada principal ten lugar diante da casa dos da Torre, os Maiordomos de San Martiño.

A Romaría remata definitivamente cando o Santo entra na Parroquial de Santa Mariña, serán en torno ás sete da tardiña cando esto aconteza.

A romaría de San Martiñó é singular. O é xa cando se leva o santo nunha procesión que rompe a seriedade e rixidez que caracteriza a outras, porque aquí tanto os portadores, coma o crego, os romeiros, e ata coido que o Santo, disfrutan durante a subida dun acto relixoso distendido, cáseque xocoso, sen irreverencias pero sen solemnidade. A baixada do Santo é aínda máis singular e incluso, algún ano, ata o Santo rociárono con viño, malia que o Patriarca dos "da Torre" pedise "que eso non llo fagades ó Santiño", e outro ano chegaron a colocalo mesmo debaixo dun "canexón".