Índice

www.galiciasuroeste.info

 

A XUNQUEIRA - A RIBEIRA

A navegación de persoas e mercadorías polo río Miño

por Victoriano Rodríguez

anterior       portada

 

29 de enero de 1921. Corresponsal de Camposancos.-Puerto: Han salido con cargamento de madera elaborada los buquespara Santander;”Pepita Matutes” para Denia y vapor “Minerva” pàra Denia.  Se hallan anclados los siguientes vapores de pesca: “Diez de Mayo”, “María Cristina”, “Pepito”, “Manolito”, “Galicia”, “Almirante”, “Manuel”,” San Antonio”, “San José” y “Camposina”. Sigue la descarga del pailebot “Virgen del Carmen” y la reparación en dique  del “Celso Candeira.”

 

 

O popular e familiar “SERRUCHO” de Serrerias del Miño, que frecuentaba o porto de O Pasaxe a mediados do pasado século, levando tablillas para embalaxes para Levante e País Vasco e traendo pedra de cal de Santander, sal do sur, principalmente de Torrevieja, e sacos de cemento do Cantábrico. Foi este o último cargueiro en utilizar o porto do Pasaxe, o pecharen polos anos sesenta o forno da cal e Serrerías del Miño.

 

23 de setembro de 1991. Botadura da  réplica da carabela La Pinta nos estaleirosde Joaquín Castro no Pasaxe, con motivo da celebración   do V Centenario do Descubrimento de América. (Foto  Vitoriano)

 

 A BARCA DA GÁNDARA

Todos os barrios ribeireños dispuñan de barcas para entrar as illas aos aproveitamentos (tonas, xuncos, gramóns boallas...), xoquear o gando, ir a Portugal, a pesca, pequeno contrabando... que podían ser de uso particular ou público. Con este fin, o sábado 8 de Agosto de 1931, os veciños da Gándara levan para a Xunqueira unha gamela chamada RITA, con folio n°. 1831; esa mesma noite unhos vándalos préndenlle fogo, deixándoa convertida en borralla; o domingo os veciños da Gándara atópanse con tal feito, e claro, e tal como estaba o ambente de crispación con os do Rosal, pola disputa dos aproveitamentos na Ribeira, levarían estes as culpas, aumentando máis a tensa situación existente. Pode verse en escritos da época, relacionados con estes acontecementos, tanto do corresponsal da Gándara do Heraldo Guardés como de outros colaboradores, chamando a concordia entre veciños do Rosal e da Guardia. Despois os da Gándara compraron outra gamela a “escote”, sendo o patrón Manuel Reyes, o “Tío Manolo”.

 

 

Novembro de 1990. Veciños da Gándara e Pías atravesando o río  en gamela entre A illa Canosa e Crestexo, despois de “xoquear” o gando para fora da illa. (Foto Vitoriano).

 

 

Veciños de Salcidos de excursión polo río Miño, a illa dos Amores

 

O POZO DO GALEÓN

No río, entre a illa Canosa e a Xunqueira da Gándara exite un lugar chamado dende sempre o Pozo do Galeón, próximo dese lugar, existen os restos dunha construción, que tamén sempre foi chamada A Caseta. Podemos supoñer que pola profundidade e altura do lateral,o chamado Pozo do Galeón fose un embarcadoiro para cargar tellas, xa que no leito do río existen cantidades de anacos dese material, e a chamada A Caseta, ben fose un almacén de tellas que virían das telleiras das Cachadas ou  fose a  propia caseta da telleira.

 

 

Cañoneira PERLA, atracada en Tui, 1912. E patrulleira portuguesa en Camiña1913. (Postal aportada por J. Uris)

 

 

 

A patrulleira de vixilancia do río M, Cabo Fradera, atracada no peirao da Comandancia Naval do Miño en Tui. Xulio 2015 (Foto Vitoriano)

 

 

Patrulleira portuguesa de vixilancia do río Miño, atracada no cais de Vilanova de Cerveira. Detrás pode verse o antigo Ferry de Goián– Vilanova. Diante a barca típica do Miño, o carocho  (Foto Vitoriano, 2015).

 

 

Concentración de pescadores do río Miño entre Goián e Vilanova de Cerveira. Ao fondo o antigo Ferry de Goián  (na actualidade convertido en cafetería) e a patrulleira portuguesa, amarrados no cais de Cerveira. (Foto Vitoriano)

 

 

O Catamarán Miño 1, da empresa Catamaranes del Miño que realizou viaxes turísticos pola ruta fluvial do Baixo Miño e a desembocadura do  río,  entre os anos 2004 e 2008. Tiña 16.70 m. de eslora e 6.40 de manga, dotado de dous motores de 265 CV, alcanzando unha velocidade de 14 nudos=23 Km/h e con capacidade para 120 persoas. (Foto aportada por Mario Baró)

 

Nos anos 2004 a 2008, estivo en funcionamento o catamarán Miño 1 con variados recorridos turísticos entre Tui e a Insua; formando a tripulación:  Benito Mansa de Patrón, Mario Baró de maquinista e Sandra R. Muñoz de guía, que durante o percorrido ia comentando as particularidades mais significativas dos lugares por onde pasaban: Camposancos, a Insua, Caminha, O Rosal, Vilanova , Goián Tui…A continuación transcribo os contidos dos folletos onde se informaba dos  servizos realizados pola compañía Catamaranes del Miño:   

          

CATAMARANES DEL MIÑO

PROGRAMA DE SALIDAS A PARTIR DEL 26 DE JULIO

CRUCERO TUI - LA GUARDIA

 

Salidas diarias a las 11.30 horas Embarque en el Puerto del Real Club Náutico de Tui al lado de la Capitanía Marítima CRUCERO LA GUARDIA - TUI

Salidas diarias a las 18.00 horas Embarque en el puerto de Pasaje (Desde donde sale el Ferry de Caminha) EXCURSION FLUVIAL ESTUARIO DEL MIÑO

Salidas los Martes — Jueves — Sábados y Domingos a las 16.00 horas. Embarque en el puerto de Pasaje Desde donde sale el Ferry de Camina)

 

CATAMARANES DEL MIÑO

Programa MIÑO MONUMENTAL

Salidas diarias, desde el Puerto de Goyan

 

Viaje de ida y vuelta en Catamarán, de aproximadamente dos horas de duración de recorrido fluvial.

Con salida desde el Puerto de GOYAN el recorrido nos permitirá disfrutar de la visión de Vilanova de Cerveira, la Ribera del Albarino, Valença do Minho y la Monumental Tui

En el recorrido fluvial se facilitara por megafonía información turística de la ruta.

Programa ESTUARIO DEL MINO

 

Salidas diarias desde el Puerto de Goyan.

Viaje de ida y vuelta en Catamarán, de aproximadamente dos horas de duración de Recorrido fluvial.

Con salida desde el Puerto de Goyan el recorrido nos permitirá disfrutar de la visión de

Vilanova de Cerveira, Seixas, Lanhelas, Tabagon, Caminha, el emblemático Monte Tecla y la desembocadura del Miño con su famosa Insua.

En el recorrido fluvial se facilitará por megafonía información turística de la ruta.

Salidas desde Goyan:

Mañana      11.30 Horas.

Tarde          17.00 Horas.

Dependiendo del estado de las mareas, se realizará una de las dos rutas.

Cuando coincida Marea Baja se realizara el programa de MIÑO MONUMENTAL, y con Marea Alta se realizara el programa ESTUARIO DEL MINO.

 

 

Barca portuguesa de Vilanova de Cerveira, de transporte público de pasaxeiros en Crestexo, entrando no río Tamuxe. (Foto Vitoriano 2008)

 

 

O transbordador/ Ferry- Boat SANTA RITA DE CASSIA, realizando o servizo entre Camiña e O Pasaxe´ en  2015. (Foto Vitoriano)

 

  

Cartei indicador das travesías do Ferry- Boat, Santa Rita de Cassia, entre A Guarda e Caminha e viciversa.  (Foto Vitoriano 2016).

 

O escritor e poeta camiñense J. M. Gabinho Pinto,nun pasaxe do  seu libro Ondas do Mar de Camiña, relata unha idílica situación das virtudes deste extraordinario paraxe da Foz do Miño:

 

QUANDO DEUS CRIOU 0 MUNDO NAO EXISTIAM  FRONTEIRAS

Minho e Galiza.

 Quis Deus e o destino de que antes que o meu espirito abandonasse o barco em que navegava no mar da vida, dois amantes apaixonados, mais ou menos ha oitocentos e cinquenta anos, se unissem pelo casamento

 

Quando existiam fronteiras, guardas fiscais de um lado e carabineiros do outro, passaporte e outras coisas mais eu preferia ser passarinho, so porque nao precisava de passaporte, e era muito mais livre. Por tudo isso escrevi ha muitos anos:

 

Passarinhos da Galiza

Tem ninhos em Portugal

Os caminhos sao os mesmos

A paisagem é igual.

E sem plagiar Joao Verde,

Por quern tenho o major respeito e admiracao,

Existia em mim o mesmo sentimento,

Vendo-os assim tao juntinhos

Pela mesma agua regados

Nao sera de admirar

Se urn dia os pals despertarem

E os encontrarem casados.

A Galiza cheia de beleza feminina

O Minho elegante e belo masculo

Dois amantes apaixonados

Que se miravam hora a hora, dia a dia

Nem uma caricia de amor

Sem se poderem tocar

Ate o rio tinha pena

De ver os amantes chorar. Nao existem fronteiras!

Chegou o momenta!

0 Minho e a Galiza

Fizeram o casamento!

 

Parabens aos noivos, cam votos de um futuro risonho e unido eterna, e que nao venha tarde ou cedo, mais separacao.

 

VIVA 0 MINHO, VIVA A GALIZA, e todos os homens que contribuiram para que o casamento se fizesse.

 

Quando Deus criou o mundo nao existiam fronteiras.

 

 

A Foz do Miño, vista dende O  Cervo de Vilanova. O río Miño gran aportador de todo tipo de bens aos pobos ribeireños de Galicia e Portugal. Ao fondo o maxestuoso Monte de Santa Trega e o océano Atlántico. (Foto Vitoriano 2016)

 

O río Miño foi e sigue sendo un gran aportador de todo tipo de bens as poboacións ribeireñas de ambas marxes, proporcionando: Ricas e abundantes pesquerías (muxos, sollas, anguías, sábalos, ameixóns lampreas…). Aproveitamentos para a gandeiría eo campo, (xuncos, boallas, tonas…). As súas marismas que forman un espazo natural de alto valor ecolóxico,  utilizando este ecosistema  multitude de aves acuáticas migratorias como  lugar de invernía e de  paso. Navegación de mercadorías, de pasaxeiros, de recreo e deportivas. Pastoreo, caza e pesca. Extracción de áridos e barros.

Espazos para o recreo: ( frondosos arboledos  nas súas franxas de bosques de ribeira, praias fluviais…),  para o deporte do fútbol: (campos nas súas illas e ribeiras, para deportes náuticos: ( vela, remo, …)Todas excelencias que nos de para  o Pai Miño son armonizadas con a súa extraordinaria beleza paisaxista.

Aínda que historicamente os poderes dominantes dos Estados, quixeron facer unha fronteira do río Miño, as persoas dos pobos ribeireños se entrelazaron entre si, mantendo unha  fraternal irmandade a través dos tempos.

Por todo, os afortunados que disfrutamos deste marabilloso lugar, saibamos valorar e protexer ao noso PAI MIÑO.

Nota: Os temas escritos e publicados sobre o río Miño:  Historia e Datos. Campo de Aviación da Canosa.  O Alcherife- pesca do sábalo. Captura da lamprea na Foz do Miño, O meixón. O Pastoreo e Aproveitamentos. Extracción de Áridos e Barro.Guerra das Tonas. Fortalezas, Guerra da Restauraçao. Ornitoloxía e Caza e, éste da Navegación de Persoas e Mercadorías; faltan: (contrabando, ocio, deportes fluviais…) son motivados pola miña paixón dos lugares onde pasei a miña infancia e xuventude: pastando o gando, ós aproveitamentos, baños, xogos, pesca navegación…, aparte das miñas vivenzas, consulta de documentación e testemuñas orais de muitos paisanos, soamente divulguei uns elementais datos, da ilimitada  riqueza literaria  que atesoura   o noso PAI MIÑO.

 

 BIBLIOGRAFÍA E FONTES INFORMATIVAS:

Angel  L. Troncoso.  La Guardia El Rosal y Oya. Imprenta Guardesa. La Guardia 1979

 Archivos particulares de documentos e Fotos de J. Uris Guisantes e do autor.

Antonio García Lago. Crónica de Camposancos y su entorno.Gráficas Lomba. O Rosal, 1998

Consultas, datos e copias dos Archivos e Bibliotecas: Municipal de A Guarda, Cámara Municipal de Caminha, Cámara Municipal de Vilanova de Cerverira. Acuamuseo de Vilanova de Cerveira. Museo de Santa Trega. Museo de Caminha.

Datos referenciados en escrito, de La Voz del Tecla, Heraldo Guardés(1906-1922)

Duarte Darmas.1509. Livro das Fortalezas. Academia Portuguesa da Historia. Lisboa 1997.

Eliseo Alonso. Bajo Miño y Costa Sur. Imprenta J. A. Vicente. A Guarda 1980

Eliseo Alonso. Gamelas y marineros. Deputación Provincial de Pontevedra 1997

Eliseo Alonso. Pescadores del río Miño. Deputación Provincial de Pontevedra. Gráficas Galicia 1989.

Ermelindo Portela Silva; M. del Carmen Pallares Méndez. El Bajo Valle del Miño en los Siglos XII y XIII. Universidad de Compostela. Imprenta ROEL, Vigo 1971.

Faro de Vigo. Historia de Galicia . De la Prehistoria a la alta Edad Media. Faro de Vigo S. A. 1991..

Francisco Ávila y la Cueva, 1852. Historia Civil y Eclesiástica de la ciudad de Tuy y su Obispado. Consello da Cultura Galega, 1995.

Ignacio Saa. Puerto de Camposancos. www. galiciasuroeste.info

José Antonio Uris Guisantes. Constantino Candeira González. www. galiciasuroeste.info

José Antonio Uris Guisantes. A Guarda, Historia e Imaxes. Gráficas Prelo. A Guarda, 2002.

José Antonio Uris Guisantes. Barcas de Pasaxeiros, O Pasaxe/Camiña e viceversa. www. galiciasuroeste.info

José María Gabiño Pinto.Ondas do mar de Caminha. Gráficas Juvia .Tui  2006

Juan Domínguez Fontela. Nuestra guerra con Portugal en el siglo XVII. A Guarda 1917.

Juan Dominguez Fontela. La Guardia ante la invasión  francesa. A Guarda 1918

Luís Filipe Aviz de Brito. A desembocadura do Río Minho nos tempos antigos. Ed. Caminia. Caminha 1989.

Luís Manuel García Mañá. Miño: ¿Existiu unha fronteira? Ed. Galaxia. Vigo, 1993.

Ministerio da Marinha e Ultramar. Estado actual das pescas en Portugal. Lisboa 1891.

Praxíteles González Martínez. Riberas del “Baixo Miño”. Sus Gentes ,usos y costumbres. Gráficas Lomba. O Rosal, 1997.

Xoán Martínez Tamuxe. La Pesca en el Río Miño. A Voz do Miño, Nº 3. A Guarda 1993.

Xoán Martinez Tamuxe. Los Astilleros Castro en el Miño y tradicional comercio del Pasaje en Camposancos. APA   PP  Somascos. A Guarda 1993.

Testimonios orales e documentos de: Pedro Delafuente, Xosé Álvarez, Xosé Vázquez Castro Petitín, Ricardo Videira, Xosé Pereira, Sandra R. Muñoz, Mario Baró ...

 

 

Cuadro de texto:  
Victoriano Rodríguez A Gándara. 2016 

 

anterior       portada